Kaplica św. Sebastiana

Kaplica św. Sebastiana w ŻdanowieW malowniczo położonej miejscowości Żdanów w Górach Bardzkich znajduje się filialna kaplica św. Sebastiana – mała i urokliwa. Wybudowano ją w 1722 r., choć początki miejscowości sięgają XIV w. Podobnie jak Budzów, również i Żdanów należał do opactwa cystersów z Henrykowa. To właśnie oni ufundowali miejscową kaplicę mszalną, która odtąd należała do parafii w Budzowie.

Herzoginswalde – Herzogswalde – Żdanów

Pierwsza wzmianka o Żdanowie pochodzi z 1306 roku, kiedy miejscowość najprawdopodobniej nosiła nazwę Herzoginswalde, czyli „Las Księżnej”. A chodzi tu o nikogo innego jak naszą śląską św. Jadwigę, matkę Henryka Pobożnego i żonę Henryka Brodatego, książąt bezpośrednio związanych z osiedleniem pobliskich lasów i założeniem Budzowa. Związek miejscowości z osobą księżnej zostaje jednak jedynie hipotezą. Nie wiadomo również, czy Żdanów również wchodził w obszar objęty lokacją Budzowa. Wiemy natomiast, że kiedy Bolko II Ziębicki przekazał cystersom budzowskie dominium w 1339 roku, Herzoginswalde również został objęty tym nadaniem. Wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim w 1330 r. i należała do opactwa henrykowskiego do pamiętnej daty 1810 roku i sekularyzacji dóbr zakonnych przez Cesarstwo Niemieckie. Wtedy wieś przeszła w ręce państwa, a w 1828 r. Herzogswalde – podobnie jak ówczesne Schöwalde – nabył Anton Halfter.

W kontekście życia religijnego zapewne wydarzeniami niecodziennymi dla tak małej miejscowości stał się dwukrotny wybór na opatów cysterskich właśnie mieszkakańców Herzogswalde. Laurentius, pierwszy z nich, swój urząd sprawował w latach 1635-1644. Bezpośrednio po nim opatem w Henrykowie został Georgius Welzel (1644-1551).

Przez tych kilka wieków z uwagi na górskie położenie wsi mieszkańcy żyli w spokoju na uboczu światowych rozgrywek politycznych i wojennych. Kiedy powstały pierwsze leksykony geograficzne, odnotowano, że w 1765 r. osadnicy Herzogswalde zajmowali się głównie rzemiosłem i tkactwem chałupniczym. W 1845 r. znajdowało się tutaj 66 większych lub mniejszych warsztatów produkujących bawełnę. W takich warunkach naturalnych rolnictwo nie mogło być źródłem dochodów mieszkańców. Była tutaj również szkoła katolicka założona przez kapitułę henrykowską w 1802 r. Kroniki wzmiankują także o akcji budowania nowej szkoły w 1838 roku już przez miejscową wspólnotę. W tym okresie miejscowość liczyła około 60 budynków mieszkalnych.

Druga połowa XIX wieku to czas zmian dla wsi z powodu braku zapotrzebowania w przemyśle tkackim, wieś próbowano przekształcić w miejscowość letniskową w miejscu zbiegających się szlaków turystycznych. Po II wojnie światowej w 1946 r. nadano jej obecną nazwę Żdanów. W latach 90. pojawiła się – ostatecznie niezrealizowana – propozycja, by zmienić ją na Polanę. Czasem można spotkać dwuczłonową nazwę Polana-Żdanów.

Herzogswalde - pocztówka z lat 20. XX wieku

Pocztówka z Herzogswalde, lata 20. XX wieku. A na niej zachęta do odwiedzenia miejscowości: "Pensjonat letniskowy Gerschberg, Herzogswalde w Górach Sowich, niedaleko miasta i twierdzy Silberberg (Srebrna Góra), romantycznie położony. 3 minuty od lasu. Polecany przez specjalistów jako kurort w przypadku chorób nerwowych i wewnętrznych". Źródło: fotopolska.eu

Oratorium

Tak jeszcze w XIX wieku po łacinie nazywano osiemnastowieczną kaplicę św. Sebastiana. 1722 – datę budowy dostrzegamy na wiatrołapie na wieżyczce. Jednonawowa, murowana, bez wyraźnego prezbiterium. Wewnątrz lekko barokowa, choć pozbawiona wyraźnych cech stylu. Kroniki parafialne odnotowują większe remonty w 1961 i 1963 r., 1975 r. oraz 1993 r. Potem wyremontowana zakrystia w 1997 r., nowy dach w 2000 r. i nowe witraże w 2008 r., a to wszystko dzięki staraniom miejscowych parafian – garstce ludzi. Dosłownie.

 

Powojenna historia wspólnoty

Tu trzeba zacząć od niebywałego zdjęcia parafialnej wspólnoty żdanowskiej. Prawdopodobnie pochodzi z początku lat 60. W tle kaplica św. Sebastiana.

 

 

 

Do objęcia parafii w Budzowie przez ks. Kaźmierczaka Msze św. i nabożeństwa w Żdanowie były odprawiane przez księży pallotynów z Ząbkowic Śl. Na powyższym zdjęciu w centralnym miejscu wśród dzieci jeden z nich. Tego samego kapłana widzimy również na kolejnym zdjęciu zrobionym z okazji dożynek. Dziewczynki trzymają wieniec z kłosów zbóż i kwiatów. Z tyłu widać powojenny drewniany ołtarz barokowy z obrazem Najświętszego Serca Pana Jezusa, który obecnie wisi na półkolumnie po prawej stronie ołtarza. Po bokach drewniane figury Matki Bożej i św. Jana Ewangelisty.

 

 

 

 

18 czerwca 1961 r. wyremontowaną kaplicę poświęcił ks. dziekan Tadeusz Byś w obecności proboszcza ks. Celestyna Rubaszewskiego oraz ks. Emiliana Pisarskiego – proboszcza z Braszowic.

 

Wygląd ołtarza po wojnie zmienił się dwukrotnie. W 1963 roku odbył sie kapitalny remont kaplicy, a w związku z tym usunięto barokowy ołtarz i przekształcono (w tym przypadku zubożono) dotychczasowy wygląd. Ostały się jedynie figury Matki Bożej i św. Jana, a w centalnym miejscu powieszono krzyż.

 

 

W 1975 r. położono nową elewację zewnętrzną i wewnętrzną. Na kolejne zmiany przyszedł czas w 1993 r. Wykonano wtedy gruntowny remont kaplicy – od nowej posadzki, ławek, schodów, tynków po nowy ołtarz.

I poświęcono! Ówczesny proboszcz ks. Jerzy Kos podczas uroczystości w jednym z zabytkowych żdanowskich ornatów:

 

 

 

 

 

 

Na podstawie:
Knie J. B., Alfabetisch – Statistisch – Topographische Ubersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preus. Provinz Schlesien, Breslau 1845, s. 230.
Pfitzner W., Versuch einer Geschichte des vormaligen Fürstlichen. Cisterzienser-Stiftes Heinrichau bei Münsterberg in Schlesien, Breslau 1846
Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 12, Wrocław 1993.